Lilian

Een ode aan naald en draad

Veel aandacht krijgen ze niet. Sterker nog: vaak wordt er een beetje lacherig om gedaan. Niet zo gek dat de mensen die ze gemaakt hebben er dan maar het zwijgen toe doen. Terwijl er uren en uren toewijding, creativiteit, precisie en soms zelfs een belangrijke boodschap in zit verwerkt. Het zijn levensverhalen vervaardigd met naald en draad.

Clare Hunter besloot dat het anders moest. In haar boek Levensdraden vertelt ze boeiende, ontroerende, inspirerende verhalen over quilts, patchworkkleden, jasjes, rokken, schorten, jurken, banners. Achter deze textielproducten en kleding blijkt een geschiedenis schuil te gaan die in de loop der tijd steeds meer naar de achtergrond is gedrongen. De stukken – laat staan de uren en uren werk om ze te vervaardigen – werden langzaam maar zeker beschouwd als ‘vrouwendingen’, bekeken met een welwillende blik en daarna vergeten.

In achttien hoofdstukken doet Clare Hunter deze verdrongen geschiedenis uit de doeken. Titels als ‘Macht’, ‘Zwakte’, ‘Gevangenschap’, ‘Protest’, ‘Stem’ geven je als lezer alvast een idee welke boodschappen kennelijk verwerkt zitten in een quilt of een jasje; tijdens het lezen van de verhalen word je al snel meegevoerd door de gebeurtenissen en de achtergrond waartegen ze plaatsvinden. Mary, de Schotse koningin die tijdens haar gevangenis geen brieven mocht schrijven, maar er met naald en draad in slaagde verborgen boodschappen naar buiten te laten smokkelen. Getraumatiseerde soldaten die na de Eerste Wereldoorlog troost vonden in borduren en zelfs een mannengenootschap voor borduren oprichtten. Vrouwen die in het Engeland van de jaren tachtig van de vorige eeuw de banners van de arbeidersbewegingen maakten die tijdens protesten tegen werkloosheid werden meegedragen en daar vaak hun eigen woede, angst en verdriet in stopten. Inheemse gemeenschappen in China die hun eigen taal niet meer mochten spreken maar via hun rijkbewerkte jasjes en rokken er toch in slaagden hun boodschappen van verzet naar buiten te brengen.

En niet te vergeten heel persoonlijke verhalen over familie, verlies en rouw, zoals dat van Elizabeth Roseberry Mitchell uit de jaren 1830-1850:

‘In 1836 overleed haar zoontje John Vannatta. Hij was nog maar twee jaar oud. Elizabeth begon aan een rouwquilt. Ze verzamelde de vergeelde bloemmotiefjes van de oude schooljurkjes van haar dochter en de vale katoentjes van versleten werkkleding en begon er een stoffen replica van de plaatselijke omheinde begraafplaats van te maken. Ze appliqueerde een pad naar het hek van de begraafplaats, met bloemperken aan weerszijden. Ze knipte uit stof een kleine, zeskantige doodskist en naaide die in het graf. (…) In 1843 verloor Elizabeth nog een zoon, Matthias (…). Ze maakte opnieuw een iets grotere stoffen doodskist [Matthias overleed toen hij 19 was, LE] voor hem en naaide hem op zijn plaats op de begraafplaats. Ze voegde genaaide inscripties toe aan de kisten van haar twee dode kinderen. De quilt bleef onvoltooid.’ (p. 185-186)

De quilt van Elizabeth Roseberry Mitchell.
Bron: https://kyhistory.pastperfectonline.com/webobject/90C9CB5A-6327-42F0-8085-383648601656

Elk verhaal is onlosmakelijk verbonden met de wereldgeschiedenis. Nederlandse bevrijdingsrokken uit de periode vlak na de Tweede Wereldoorlog. De witte hoofddoeken van de Dwaze Moeders uit Argentinië, die de namen van hun verdwenen kinderen op de hoofddoeken hadden geborduurd en deze elke donderdag omknoopten als ze protesteerden tegen de overheid. Het beroemde tapijt van Bayeux, waar het boek mee begint. Maar ook persoonlijke ervaringen van Clare Hunter zelf, die veel textielworkshops heeft verzorgd en zo met eigen ogen heeft gezien hoe het gezamenlijk werken aan een kleed of een banner mensen – vrouwen én mannen, jong en oud – kan verbinden, bevrijden en beschermen.

Levensdraden zit vol geschiedenis. Zo’n boek dat je af en toe even moet wegleggen om wat je net gelezen hebt, op je in te laten werken. Toch is er een minpuntje. Het is een lijvig boek van zo’n 350 pagina’s (al heb je dat niet door als je er eenmaal inzit), en het is dan ook vertaald door twee vertaalsters. Er is helaas een verschil in kwaliteit merkbaar. Een deel is zo vertaald dat je niet doorhebt dat het oorspronkelijk in het Engels is geschreven, het leest in het Nederlands als een trein. Andere delen zijn echter behoorlijk letterlijk vertaald: het Engels schemert erdoor, waardoor de stijl in sommige hoofdstukken nogal on-Nederlands aandoet. Een gemiste kans, want in sommige delen doet het naar mijn mening echt afbreuk aan de kracht en bevlogenheid van de verhalen, als je zinnen moet overlezen om te begrijpen wat er nu precies staat. Maar wellicht dat een lezer die minder precies leest als ondergetekende, zich hier minder aan stoort.

Al met al blijft het een indrukwekkend boek, vol inspirerende en ontroerende verhalen over een vaardigheid die te lang als een ‘leuke hobby voor vrouwen’ is beschouwd. Het is veel meer dan dat: identiteit, macht, verlies, zwakte, bescherming, verbinding, …

Clare Hunter, Levensdraden, Uitgeverij Balans, € 24,99